श्रीमद भगवद गीता पाठ - अध्याय १०

 

अध्याय १० विभूति योग 

श्रीभगवानुवाच |

भूय एव महाबाहो शृणु मे परमं वच: |

यत्तेऽहं प्रीयमाणाय वक्ष्यामि हितकाम्यया ॥1॥

न मे विदु: सुरगणा: प्रभवं न महर्षय: |

अहमादिर्हि देवानां महर्षीणां च सर्वश: ॥2॥

यो मामजमनादिं च वेत्ति लोकमहेश्वरम् |

असम्मूढ: स मर्त्येषु सर्वपापै: प्रमुच्यते ॥3॥

बुद्धिर्ज्ञानमसम्मोह: क्षमा सत्यं दम: शम: |

सुखं दु:खं भवोऽभावो भयं चाभयमेव च ॥4॥

अहिंसा समता तुष्टिस्तपो दानं यशोऽयशः।

भवन्ति भावा भूतानां मत्त एव पृथग्विधाः॥ ॥5॥

महर्षय: सप्त पूर्वे चत्वारो मनवस्तथा |

मद्भावा मानसा जाता येषां लोक इमा: प्रजा: ॥6॥

एतां विभूतिं योगं च मम यो वेत्ति तत्वत: |

सोऽविकम्पेन योगेन युज्यते नात्र संशय: ॥7॥

अहं सर्वस्य प्रभवो मत्त: सर्वं प्रवर्तते |

इति मत्वा भजन्ते मां बुधा भावसमन्विता: ॥8॥

मच्चित्ता मद्गतप्राणा बोधयन्त: परस्परम् |

कथयन्तश्च मां नित्यं तुष्यन्ति च रमन्ति च ॥9॥

तेषां सततयुक्तानां भजतां प्रीतिपूर्वकम् |

ददामि बुद्धियोगं तं येन मामुपयान्ति ते ॥10॥

तेषामेवानुकम्पार्थमहमज्ञानजं तम: |

नाशयाम्यात्मभावस्थो ज्ञानदीपेन भास्वता ॥11॥

अर्जुन उवाच |

परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान् |

पुरुषं शाश्वतं दिव्यमादिदेवमजं विभुम् ॥12॥

आहुस्त्वामृषय: सर्वे देवर्षिर्नारदस्तथा |

असितो देवलो व्यास: स्वयं चैव ब्रवीषि मे ॥13॥

सर्वमेतदृतं मन्ये यन्मां वदसि केशव |

न हि ते भगवन्व्यक्तिं विदुर्देवा न दानवा: ॥14॥

स्वयमेवात्मनात्मानं वेत्थ त्वं पुरुषोत्तम |

भूतभावन भूतेश देवदेव जगत्पते ॥15॥

वक्तुमर्हस्यशेषेण दिव्या ह्यात्मविभूतय: |

याभिर्विभूतिभिर्लोकानिमांस्त्वं व्याप्य तिष्ठसि ॥16॥

कथं विद्यामहं योगिंस्त्वां सदा परिचिन्तयन् |

केषु केषु च भावेषु चिन्त्योऽसि भगवन्मया ॥17॥

विस्तरेणात्मनो योगं विभूतिं च जनार्दन |

भूय: कथय तृप्तिर्हि शृण्वतो नास्ति मेऽमृतम् ॥18॥

श्रीभगवानुवाच |

हन्त ते कथयिष्यामि दिव्या ह्यात्मविभूतय: |

प्राधान्यत: कुरुश्रेष्ठ नास्त्यन्तो विस्तरस्य मे ||19||

अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थित: |

अहमादिश्च मध्यं च भूतानामन्त एव च ॥20॥

आदित्यानामहं विष्णुर्ज्योतिषां रविरंशुमान् |

मरीचिर्मरुतामस्मि नक्षत्राणामहं शशी ॥21॥

वेदानां सामवेदोऽस्मि देवानामस्मि वासव: |

इन्द्रियाणां मनश्चास्मि भूतानामस्मि चेतना ॥22॥

रुद्राणां शङ्करश्चास्मि वित्तेशो यक्षरक्षसाम् |

वसूनां पावकश्चास्मि मेरु: शिखरिणामहम् ॥23॥

पुरोधसां च मुख्यं मां विद्धि पार्थ बृहस्पतिम् |

सेनानीनामहं स्कन्द: सरसामस्मि सागर: ॥24॥

महर्षीणां भृगुरहं गिरामस्म्येकमक्षरम् |

यज्ञानां जपयज्ञोऽस्मि स्थावराणां हिमालय: ॥25॥

अश्वत्थ: सर्ववृक्षाणां देवर्षीणां च नारद: |

गन्धर्वाणां चित्ररथ: सिद्धानां कपिलो मुनि: ॥26॥

उच्चै:श्रवसमश्वानां विद्धि माममृतोद्भवम् |

ऐरावतं गजेन्द्राणां नराणां च नराधिपम् ॥27॥

आयुधानामहं वज्रं धेनूनामस्मि कामधुक् |

प्रजनश्चास्मि कन्दर्प: सर्पाणामस्मि वासुकि: ॥28॥

अनन्तश्चास्मि नागानां वरुणो यादसामहम् |

पितृणामर्यमा चास्मि यम: संयमतामहम् ॥29॥

प्रह्लादश्चास्मि दैत्यानां काल: कलयतामहम् |

मृगाणां च मृगेन्द्रोऽहं वैनतेयश्च पक्षिणाम् ॥30॥

पवन: पवतामस्मि राम: शस्त्रभृतामहम् |

झषाणां मकरश्चास्मि स्रोतसामस्मि जाह्नवी ॥31॥

सर्गाणामादिरन्तश्च मध्यं चैवाहमर्जुन |

अध्यात्मविद्या विद्यानां वाद: प्रवदतामहम् ॥32॥

अक्षराणामकारोऽस्मि द्वन्द्व: सामासिकस्य च |

अहमेवाक्षय: कालो धाताहं विश्वतोमुख: ॥33॥

मृत्यु: सर्वहरश्चाहमुद्भवश्च भविष्यताम् |

कीर्ति: श्रीर्वाक्च नारीणां स्मृतिर्मेधा धृति: क्षमा ॥34॥

बृहत्साम तथा साम्नां गायत्री छन्दसामहम् |

मासानां मार्गशीर्षोऽहमृतूनां कुसुमाकर: ॥35॥

द्यूतं छलयतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम् |

जयोऽस्मि व्यवसायोऽस्मि सत्वं सत्ववतामहम् ॥36॥

वृष्णीनां वासुदेवोऽस्मि पाण्डवानां धनञ्जय: |

मुनीनामप्यहं व्यास: कवीनामुशना कवि: ॥37॥

दण्डो दमयतामस्मि नीतिरस्मि जिगीषताम् |

मौनं चैवास्मि गुह्यानां ज्ञानं ज्ञानवतामहम् ॥38॥

यच्चापि सर्वभूतानां बीजं तदहमर्जुन |

न तदस्ति विना यत्स्यान्मया भूतं चराचरम् ॥39॥

नान्तोऽस्ति मम दिव्यानां विभूतीनां परन्तप |

एष तूद्देशत: प्रोक्तो विभूतेर्विस्तरो मया ॥40॥

यद्यद्विभूतिमत्सत्वं श्रीमदूर्जितमेव वा |

तत्देवावगच्छ त्वं मम तेजोंऽशसम्भवम् ॥41॥

अथवा बहुनैतेन किं ज्ञातेन तवार्जुन |

विष्टभ्याहमिदं कृत्स्नमेकांशेन स्थितो जगत् ॥42॥

आगे पढ़ने क लिए यहाँ क्लिक करिये 👉  श्रीमद भगवद गीता पाठ - अध्याय 11